Portugalia
| Jako mechanizm grupowego dochodzenia roszczeń portugalskiemu prawu znana była instytucja tzw. skargi obywatelskiej (acção popular). Swoimi korzeniami sięga ona XVI wieku (wprowadzenie nakazów Ordenações Manuelinas), a jej dopuszczalność została zagwarantowana w art. 52 § 3 portugalskiej Konstytucji z 1976 r. Na poziomie ustawowym omawiana instytucja została uregulowana w Prawie o skardze obywatelskiej nr 83/95 (Direito de participação procedimental e de acção popular), a ponadto posiada oparcie w art. 26A portugalskiego Kodeksu postępowania cywilnego (Código de Processo Civil). Skarga obywatelska w prawie portugalskim to raczej narzędzie wspólnego rozpoznania spraw niż typowe class action.
Skarga obywatelska była wykorzystywana głównie w sprawach związanych ze zdrowiem publicznym, środowiskiem, jakością życia, ochroną konsumentów, dziedzictwem publicznym i domeną publiczną. Znanym przykładem postępowania ze skargi obywatelskiej jest postępowanie wszczęte przez Portugalskie Stowarzyszenie na Rzecz Ochrony Konsumentów (Associação Portuguesa para a Defesa do Consumidor) przeciwko przedsiębiorstwu telekomunikacyjnemu, związane z tzw. opłatami aktywacyjnymi. W 2003 r. właściwy sąd uznał, że opłaty te były niezgodne z umowami, jakie operator zawierał z konsumentami. W ramach „zadośćuczynienia” (poza należnym konsumentom odszkodowaniem) przedsiębiorca zapewnił wszystkim potencjalnym powodom możliwość darmowego wykonywania połączeń telefonicznych przez określony czas. W ostatnich latach zaobserwować można rosnącą popularność skarg obywatelskich w sprawach związanych z usługami w zakresie instrumentów finansowych. |
| Implementacja Dyrektywy 2020/1828 |
| Rodzaj postępowania oraz model |
Powództwo grupowe; opt-out (opt-in jeśli konsument zamieszkuje poza Portugalią) |
| Podmiot upoważniony do wytoczenia powództwa |
Stowarzyszenia i fundacje konsumenckie, władze lokalne |
| Finansowanie przez podmioty trzecie |
Dopuszczalne. Podmiot upoważniony korzystający z finansowania przez podmioty trzecie musi dostarczyć sądowi umowę o finansowaniu oraz podsumowanie finansowe wymieniające źródła finansowania wykorzystane do wsparcia pozwu zbiorowego. Umowa ta musi gwarantować niezależność powoda i brak konfliktu interesów. Wcześniej finansowanie postępowania przez podmioty trzecie nie było uregulowane.
W przypadku, gdy finansowanie odbywa się z naruszeniem przepisów, sąd wezwie powoda do odmowy lub dokonania zmian w finansowaniu w określonym terminie pod rygorem utraty legitymacji procesowej. Jeśli nie zostanie zapewniona zgodność finansowania z przepisami prawa, sąd stwierdzi brak legitymacji procesowej powoda – co nie będzie miało wpływu na prawa osób objętych pozwem zbiorowym. Ciekawym rozwiązaniem jest przyjęcie, że w takiej sytuacji prokuratura będzie mogła wstąpić w miejsce powoda i kontynuować postępowanie. |
| Ułatwienia dla konsumentów |
Dodanie szeregu obowiązków informacyjnych, w tym podawania informacji na temat pozwów zbiorowych wnoszonych w Portugalii. Zwolnienie z opłaty sądowej dla powoda oraz możliwość zwolnienia z całości kosztów sądowych. |
Aktualizacja: luty/marzec 2025 r.
