Norwegia

Rodzaje mechanizmów grupowego dochodzenia roszczeń i charakterystyka ogólna

Od 1 stycznia 2008 r. mechanizm typu class action obowiązuje także w Norwegii. Postępowanie to reguluje rozdział 35 norweskiego kodeku postępowania cywilnego.

Norweska class action została zdefiniowana jako postępowanie, które zostało wszczęte przez grupę osób bądź przeciwko grupie osób na identycznej bądź podobnej podstawie faktycznej lub prawnej i które zostało uznane przez sąd za postępowanie grupowe.

Postępowanie grupowe może być prowadzone zarówno według modelu opt-out jak i modelu opt-in. Co do zasady model opt-out został przewidziany dla roszczeń o małej wartości, na których dochodzenie nie zdecydowano by się w postępowaniach indywidualnych i ponadto roszczenia te są na tyle do siebie podobne, że nie zachodzi potrzeba rozpoznawania ich indywidualnie.

Członkiem grupy może być więc albo automatycznie każdy, kto spełnia warunki określone w definicji grupy zawartej w postanowieniu o rozpoznaniu sprawy w postępowaniu grupowym (model opt-out), albo każda osoba, która spełnia warunki określone w definicji grupy zawartej w postanowieniu o rozpoznaniu sprawy w postępowaniu grupowym i która dodatkowo zgłosi chęć przystąpienia do grupy (model opt-in).

Przesłanki dopuszczalności i procedura

Wniosek o rozpoznanie sprawy w postępowaniu grupowym mogą złożyć trzy kategorie podmiotów:

  1. podmiot mogący być członkiem grupy,
  2. reprezentant,
  3. organizacja publiczna, jeśli postępowanie grupowe dotyczy zagadnień zbieżnych z jej zakresem działania (np. Rzecznik Praw Konsumentów).

We wniosku o rozpoznanie sprawy w postępowaniu grupowym należy zawrzeć informację, czy postępowanie ma się toczyć według modelu opt-in, czy opt-out.

Rozwiązanie norweskie jest przykładem podejścia horyzontalnego – brak jest ograniczeń przedmiotowych co do spraw, które mogą być rozpoznawane w postępowaniu grupowym. Aby sprawa mogła zostać rozpoznana w postępowaniu grupowym, muszą zostać spełnione następujące warunki:

  1. kilka podmiotów musi posiadać roszczenia oparte na tej samej podstawie faktycznej bądź prawnej,
  2. wszystkie roszczenia muszą nadawać się do rozpoznania przez taki sam skład sądu, według tych samych reguł procesowych,
  3. postępowanie grupowe musi być najbardziej odpowiednią drogą rozpoznania roszczeń,
  4. musi istnieć możliwość wyznaczenia reprezentanta grupy.

Ustawodawca norweski nie zdecydował się na precyzyjne określenie wymaganej liczby członków grupy.

Postępowanie grupowe jest dwuetapowe, składa się z etapu certyfikacji i rozpoznania właściwego. Orzekając o rozpoznaniu sprawy w postępowaniu grupowym, sąd określa w postanowieniu zakres roszczeń jakie mają być tym postępowaniem objęte. Co istotne, na późniejszym etapie postępowania sąd może zmienić lub cofnąć postanowienie o rozpoznaniu sprawy w postępowaniu grupowym.

Po wydaniu postanowienia w sprawie certyfikacji, sąd musi zapewnić, aby osoby mogące stać się członkami grupy uzyskały informację o toczącym się postępowaniu. W tym celu najczęściej dokonuje się publicznego ogłoszenia. Jeśli jest to możliwe i jeśli względy praktyczne na to pozwalają, o toczącym się postępowaniu należy zawiadomić potencjalnych członków grupy listownie.

Rodzaj ochrony prawnej jaki można uzyskać (rozstrzygnięcie sądu)

Z uwagi na brak ściśle określonego zakresu spraw nadających się do rozpoznania w postępowaniu grupowym, również rodzaj ochrony prawnej, jaki mogą uzyskać członkowie grupy, jest taki sam, jak w każdym innym postępowaniu cywilnym. W postępowaniu grupowym najczęściej dochodzone są jednak roszczenia odszkodowawcze. Co do zasady odszkodowanie jest przyznawane każdemu poszkodowanemu indywidualnie według rozmiaru poniesionej szkody, jednakże może tu też dochodzić do pewnego ujednolicenia.

Koszty i sposób finansowania postępowania

Zasadą ogólną jest, że koszty postępowania cywilnego ponosi strona przegrywająca spór. W przypadku przegranej po stronie grupy, wszystkie koszty (w tym koszty profesjonalnego zastępstwa procesowego, które jest obligatoryjne) ponosi reprezentant. W przypadku modelu opt-in, członkowie grupy mogą jednak partycypować w kosztach, gdy odpowiednie postanowienia w tym przedmiocie zostały zawarte w deklaracji o przystąpieniu do grupy.

W Norwegii niedopuszczalne jest tzw. contingency fee.

Praktyka i znaczenie instytucji, tendencje rozwojowe

Większości postępowań grupowych, które zostały wszczęte w Norwegii po 2009 r., to postępowania prowadzone według modelu opt-in. Pierwsze postępowanie z zastosowaniem modelu opt-out zostało wszczęte przeciwko jednemu z norweskich banków.

Po przeszło dziesięciu latach funkcjonowania instytucji postępowania grupowego, norweski minister sprawiedliwości zapowiedział przeprowadzenie w tym zakresie reformy i konsultacji społecznych.